Ο Σεπτέμβρης - Ρένα Καρθαίου

Ο Σεπτέμβρης είναι αγόρι

κι έχει ολόχρυσο καπέλο

και χρυσό το πανωφόρι.

Τα παπούτσια του είναι φύλλα ,

που ‘χουν πέσει απ’ τα πλατάνια

και τα μάγουλα του μήλα.

 Κρατάει σάκα από νερό

κι έχει μέσα τα βιβλία

από σύννεφο κι αφρό.

Με του άνεμου  τα ποδάρια

τρέχει  δίχως να τον βλέπεις

στων βημάτων του τα χνάρια ,

διαμαντάκια θε να βρεις ,

σταγονίτσες,  σταγονίτσες

μιας ολόχρυσης  βροχής .

Ο Σεπτέμβρης είναι αγόρι,

κατεβαίνει από τα δάση,

κατεβαίνει από τα όρη.

Κι έρχεται για να χτυπήσει

 μια πελώρια καμπάνα,

το σχολείο για να αρχινίσει.

Ο Σεπτέμβρης  πάντα ,

δες, έχει όλα τα παιδάκια

φίλους και συμμαθητές.

 Ρένα Καρθαίου

Παροιμίες για τον Σεπτέμβριο

Τον Σεπτέμβρη τα σταφύλια, τον Οκτώβρη τα κουδούνια.

Αν βρέξει ο Τρυγητής, χαρά στον τυροκόμο.

Τον Τρυγητή τ΄ αμπελουργού, πάνε χαλάλι οι κόποι.

Στον Τρυγητή σιτάρι σπείρε και στο πανηγύρι σύρε.

Του Σεπτέμβρη οι βροχές, πολλά καλά μας φέρνουν.

Του Σταυρού σταύρωνε και δένε.

Του Σταυρού σταύρωνε και σπέρνε.

Του Σταυρού κοίτα και τ΄ Αϊ Γιωργιού ξεκίνα.

Μάρτη και Σεπτέμβρη ίσα τα μεσάνυχτα (ισημερία). 

Σεπτέμβριος

Είναι ο ένατος μήνας του χρόνου και ο πρώτος μήνας του φθινοπώρου. Έχει 30 ημέρες. Το όνομά του το οφείλει στο λατινικό αριθμητικό septum (= επτά) και ήταν ο έβδομος μήνας του ρωμαϊκού ημερολογίου. Στους βυζαντινούς χρόνους, ο Σεπτέμβρης ήταν ο πρώτος μήνας του χρόνου. Η ορθόδοξη εκκλησία γιορτάζει την 1η Σεπτέμβρη σαν αρχή του εκκλησιαστικού έτους.  Η πρώτη Σεπτεμβρίου -Πρωτοσταυριά- ορίστηκε από το 313 μ.Χ. ως αρχή των θρησκευτικών δεκαπεντάχρονων περιόδων της λεγόμενης Ινδίκτου. 

Ονομαζόταν και  «χρονογράφος», γιατί επικρατούσε η πίστη ότι κατά τον μήνα αυτό ο χάρος «γράφει» εκείνους που πρόκειται να πεθάνουν κατά τη διάρκεια του χρόνου. Οι αγροτικές εργασίες έδωσαν κι άλλες ονομασίες στο μήνα αυτό, όπως Σταυριάτης ή Σταυρίτης και Σταυρός, Πετμεζάς, Χινόπωρος, Ορτυκολόγος (λόγω του περάσματος των ορτυκιών που αποδημούν), Τρυγομηνάς ή Τρυγητής (λόγω τρύγου) κ.ά. Θεωρείται επίσης ο μήνας των μεγάλων παζαριών (εμποροπανηγύρεις).

Ενώ φαίνεται αρχικά ότι η φύση αρχίζει να πεθαίνει με το φθινόπωρο, μια άλλη ζωή ξεκινά το Σεπτέμβρη, ζωή που έχει σχέση με την αγροτιά. Κατά το μήνα αυτό γίνεται το όργωμα και η σπορά της γης, που την άνοιξη θα χαρίσει τα αγαθά της στους ανθρώπους. Το σιτάρι, το κριθάρι, τα λαχανικά, όλα σχεδόν σπέρνονται και φυτεύονται αυτή την εποχή. Παράλληλα γίνεται τον ίδιο καιρό η συγκομιδή άλλων προϊόντων, όπως ο τρύγος των αμπελιών.

Εργατική Πρωτομαγιά

Καθιερώθηκε στις 20 Ιουλίου 1889 σε ανάμνηση του ξεσηκωμού των εργατών του Σικάγου στις 1η Μαΐου 1886 με κύριο αίτημα την καθιέρωση του οκταώρου και τις καλύτερες συνθήκες εργασίας. 

Ο ξεσηκωμός αυτός κατέληξε σε αιματοχυσία. Στην απεργία του Σικάγου πήραν μέρος 350.000 εργάτες σε 1.200 εργοστάσια των ΗΠΑ.

Το μαγιάτικο στεφάνι

Είναι ένα πανάρχαιο έθιμο που υπάρχει σε όλη την Ελλάδα. Στεφάνια χρησιμοποιούνταν στην αρχαία Ελλάδα σε κάθε σημαντική εκδήλωση. Στη γιορτή του μήνα Θαργηλιώνα προβλέπονταν η κατασκευή  στεφανιού από κλαδιά οπωροφόρων δέντρων σε συνδυασμό με κρεμμύδι και σκόρδο. 

Παλιότερα οι ανύπαντρες κυρίως γυναίκες μάζευαν λουλούδια για την κατασκευή του. Για την κατασκευή του χρησιμοποιούνταν ευλύγιστο ξύλο (κλήμα). Η κατασκευή του μαγιάτικου στεφανιού αποτελούσε μια ιεροτελεστία, όπου το καθετί είχε το δικό του ιδιαίτερο συμβολισμό. 

Ανάλογα με την ευχή που έκανε η κάθε νοικοκυρά κατασκευάζονταν και το ανάλογο στεφάνι:

Ανθισμένο σπίτι: Tραντάφυλλα, γαρούφαλα, βιόλες, πασκαλιές (λιλά), γεράνια. 

Ευτυχία του σπιτιού: Kλωνάρια ανθισμένα από αγιόκλημα και από ελιά.

Γεμάτο σπίτι: Στάχια και λουλούδια του κάμπου, όπως μαργαρίτες, παπαρούνες.

Για τη γλωσσοφαγιά: Μια κουκκιά (φυτό) με τις ρίζες και τους καρπούς της. 

Για την αγάπη των κοριτσιών του σπιτιού: Eνα κλωνάρι λιγαριά.

Για το μάτι: Eνα κεφάλι σκόρδο, κρεμασμένο στη μέση στο στεφάνι για να φαίνεται. 

Μάιος ή Μάης

Μάιος, Μάης ή Καλομηνάς (Ποντιακά), Λούλουδος, Τριανταφυλλιάς. Αποτελεί τον πέμπτο μήνα του έτους τόσο στο Ιουλιανό όσο και στο Γρηγοριανό ημερολόγιο. Έχει 31 ημέρες. 

Στην αρχαία Ελλάδα ήταν ο ενδέκατος μήνας του έτους με το όνομα Θαργηλιών. Το όνομά του προέρχεται, σύμφωνα με τον Πλούταρχο, από το όνομα της νύμφης Μαίας (τροφός και μητέρα) που ήταν η ομορφότερη από τις Πλειάδες  (οι επτά κόρες του Άτλαντα) και μητέρα του θεού Ερμή.

Στο παλιό ιαπωνικό ημερολόγιο ο Μάιος αναφέρεται ως Σατσούκι (Ιαπωνικά: 皐月). Στην Ιαπωνία αναφέρεται και η ασθένεια του Μάη, όπου οι νέοι σπουδαστές ή οι εργαζόμενοι αρχίζουν να βαριούνται το σχολείο ή την εργασία τους.

Η πρωτομαγιά συνδέεται με τη νίκη της άνοιξης κατά του χειμώνα. Κατά τα βυζαντινά χρόνια πραγματοποιούνταν ειδική τελετή με παρουσία του αυτοκράτορα για την υποδοχή της άνοιξης.

Μαγιάτικο στεφάνι - Αγριολούλουδα του Μάη

Μαγιάτικο στεφάνι

Εχάραξε η αυγή

κι ο ήλιος ανατέλλει

και κόκκινα τριαντάφυλλα

στολίζουν τα στεφάνια.

Τα χελιδόνια γλυκά-γλυκά

της άνοιξης καμάρια

στεφάνια πλέκουν κι αυτά

τις πόρτες να στολίσουν.

Αγριολούλουδα του Μάη

Τα λουλούδια σου Μάη μου

και τα κρίνα σου Μάη μου,

σινιάλο σου κάνουν

στο στεφάνι σου Μάη μου.

Διάσημα Πρωταπριλιάτικα ψέματα

Το 1995 το ελληνικό υπουργείο Πολιτισμού ανακοίνωσε ότι βρέθηκε ο τάφος του Σωκράτη και μέσα σε αυτόν αμφορέας με ίχνη κώνειου. Η είδηση έκανε τον γύρο του κόσμου, ενώ η αλήθεια αποκαταστάθηκε λίγες ώρες αργότερα.

Tην Πρωταπριλιά του 1934 η γερμανική εφημερίδα «Berliner Illustrirte Zeitung» δημοσίευσε ρεπορτάζ για μια θαυματουργή νέα εφεύρεση η οποία έδινε τη δυνατότητα στον άνθρωπο να πετάξει χρησιμοποιώντας μόνο τη δύναμη των πνευμόνων του. Tο μόνο που θα έπρεπε να κάνει όποιος ήθελε να πετάξει ήταν να φυσήξει σε ένα τοποθετημένο στο στήθος του κουτί και να ενεργοποιήσει τον μηχανισμό που θα του επέτρεπε να σηκωθεί στον αέρα. Tο σετ συμπληρωνόταν από ένα ζευγάρι πέδιλα του σκι τα οποία υποτίθεται ότι χρησίμευαν για ασφαλή προσγείωση. Tο ρεπορτάζ συνοδευόταν από σχετική φωτογραφία που έκανε τον γύρο του κόσμου μέσω των διεθνών πρακτορείων.

«Πούλησαν» τους δείκτες του Big Ben. Tο Big Ben είναι το διασημότερο ρολόι του κόσμου και για τον λόγο αυτό θα πρέπει να δείχνει με ακρίβεια την ώρα. Aυτό ισχυρίστηκε το βρετανικό δίκτυο BBC όταν, το 1980, ανακοίνωσε πως το ιστορικό ρολόι θα λειτουργούσε πλέον με ψηφιακό μηχανισμό. Mάλιστα το ιαπωνικό BBC, μεταδίδοντας την είδηση, ανέφερε ότι οι δείκτες του ρολογιού θα πωλούνταν στους τέσσερις πρώτους ακροατές που θα επικοινωνούσαν με τον σταθμό και οι προσφορές που δέχτηκε «έσπασαν τα ταμεία»...

Χάθηκε η... βαρύτητα. Tο 1976 ο Bρετανός αστρονόμος Patrick Moore ανακοίνωσε στο ραδιόφωνο του BBC ότι στις 09.47 εκείνης της ημέρας θα συνέβαινε ένα γεγονός το οποίο κάθε άνθρωπος έχει τη δυνατότητα να ζήσει μόνο μια φορά στη ζωή του. O πλανήτης Πλούτωνας θα διερχόταν δίπλα από τον Kρόνο, προκαλώντας μια στιγμιαία ευθυγράμμιση της βαρύτητας. O Moore είπε στους ακροατές πως αν χοροπηδούσαν στον αέρα στις 22.47 ακριβώς θα αιωρούνταν για μερικά δευτερόλεπτα. Tο BBC δέχτηκε στη συνέχεια εκατοντάδες τηλεφωνήματα από ακροατές οι οποίοι παραδέχονταν ενθουσιασμένοι ότι βίωσαν στ αλήθεια τη μοναδική εμπειρία!

Ιστορία της Πρωταπριλιάς - Πρωταπριλιάτιο ψέμα

Αφετηρία του πρωταπριλιάτικου ψέματος αποτέλεσε η Γαλλία κατά το 15^ο αιώνα. Η Γαλλία ήταν τότε η μόνη χώρα που γιόρταζε πρωτοχρονιά την 1 Απριλίου. Όταν αυτό άλλαξε, όσοι δέχτηκαν την αλλαγή αυτή ¨πείραζαν¨ αυτούς που αντιδρούσαν στην αλλαγή με ψέματα.

Μια άλλη παράδοση αναφέρει ότι «ψάρι του Απρίλη» αποκαλούσαν οι Γάλλοι την 1 Απρίλη διότι οι Κέλτες συνήθιζαν την ημέρα αυτή να πηγαίνουν για ψάρεμα. Επειδή όμως συχνά γυρνούσαν με άδεια χέρια δημιουργούσαν διάφορες φανταστικές ιστορίες για το τι τους έτυχε κατά τη διάρκεια του ψαρέματος.

Τέλος, υπάρχει και η εκδοχή σύμφωνα με την οποία τα πρωταπριλιάτικα ψέματα προέρχονται από τη γιορτή «Κοροϊδίας και Ξεγελάσματος» της Απριλίου Αφροδίτης («Βένους Απρίλις») που αποτελούσε το ξεκίνημα για την απελευθέρωση της φύσης.

Στην πατρίδα μας το πρωταπριλιάτικο ψέμα ήρθε με τους Σταυροφόρους. Σε ορισμένες περιοχές θεωρούν ότι φέρνει τύχη το να καταφέρεις να ξεγελάσεις κάποιον. Αλλού θεωρείται ότι όποιος πει ένα επιτυχημένο ψέμα θα έχει καλή σοδειά στις καλλιέργειές του. Όποιος πάλι πέσει «θύμα» πρωταπριλιάτικου ψέματος θα έχει γρουσουζιά το υπόλοιπο έτος.

Απρίλιος

Απρίλιος ή Απρίλης ή Απρίλτς (Ποντιακά). Έχει 30 ημέρες. Σύμφωνα με το Ιουλιανό ημερολόγιο είναι ο τέταρτος μήνας του έτους, σύμφωνα με το Γρηγοριανό ο όγδοος. Στο αττικό ημερολόγιο ονομάζονταν Μουνιχιών (24 Μαρτίου-22 Απριλίου του Γρηγοριανού ημερολόγιου).

Ήταν αφιερωμένος στη θεά Αφροδίτη. Η λέξη Απρίλιος προέρχεται από τη λατινική λέξη Aprillis που με τη σειρά του προήλθε από το ρήμα aperire = ανοίγω. Τον Απρίλιο ο καιρός «ανοίγει», καλυτερεύει, έρχεται η Άνοιξη. Κατά τα ρωμαϊκά χρόνια, ως την εποχή του Νέρωνα, είχε 29 ημέρες. Μετά τα χρόνια αυτά οι ημέρες του έγιναν 30. Ο Νέρων δοκίμασε να του αλλάξει όνομα μετατρέποντας τον σε Νερώνιο (Neronius).

Στην Ελλάδα ο Απρίλης ονομάζεται και Λαμπριάτης μιας και συνήθως το Πάσχα πέφτει στο μήνα αυτό. Όπως και ο Μάης έτσι και ο Απρίλιος είναι ο μήνας των λουλουδιών:

"Ο Απρίλης με τα λούλουδα κι ο Μάης με τα ρόδα".

Σε κάποιες περιοχές της χώρας μας ο Απρίλης ονομάζεται και «Γρίλλης» (γκρινιάρης) γιατί τελείωναν τα αποθέματα της προηγούμενης συγκομιδής γεγονός που προκαλούσε οικογενειακές γκρίνιες. Άλλες ονομασίες του είναι: Αϊ-γεωργίτης (εορτή Αγίου Γεωργίου στις 23 Απριλίου), Κερασάρης (πρωτοβγαίνουν τα κεράσια), Τιναχτοκοφινίδης (τίναζαν τα κοφίνια, δηλ. τέλειωναν οι προμήθειες), Τριανταφυλλάς.

Πρωταπριλιά

Έθιμο που εικάζεται ότι έφτασε στην Ελλάδα με τις Σταυροφορίες και κατάγεται από τους αρχαίους Κέλτες. Όταν παλαιότερα στην Κομοτηνή εκτρέφαν μεταξοσκώληκες για την παραγωγή μεταξιού θεωρούσαν ότι ήταν καλό να γελούν «για να γίνουν τα κουκούλια τους».

Στη Θράκη επίσης θεωρούν το πρωταπριλιάτικο νερό της βροχής θεωρείται  ευεργετικό για τις «θερμές» (πυρετούς). Στην Τζαντώ της Ανατολικής Θράκης θεωρούσαν ως καλό να γελάσουν τον άλλον, για να κάνουν τα δέντρα καρπό.

Έθιμα Απριλίου

Έθιμο στη Σύμη είναι να ανάβουν το μήνα αυτό φωτιές και πηδώντας λένε: «Έξω ψύλλοι και κοριοί και μεγάλοι ποντικοί».
Στην Κύπρο αποφεύγουν να απλώσουν ρούχα την πρώτη  Πέμπτη του Απρίλη («πρωτόπεφτο»), και να βγάζουν εργαλεία εκτός σπιτιού, διότι αυτό θα κατέστρεφε την τύχη του σπιτιού. Ακόμη την ημέρα αυτή δεν κάνει να σκάψει κάποιος, γιατί «σκάφτει το λάκκο του». 

Παροιμίες για το Μάρτη

 «Μάρτης γδάρτης και κακός παλουκοκαύτης».

 «Όπως ασπρίζουν τα βουνά

 το Μάρτη από τα χιόνια, 

έτσι ν΄ ασπρίσουν τα μαλλιά

 της νύφης απ΄ τα χρόνια».

«Οπόχει κόρη ακριβή τον Μάρτη Ήλιος μη τη δει».

 «Τον Μάρτη στον Ήλιο μη κοιμηθείς».

 «Mάρτης γδάρτης και κακός παλουκοκαύτης.

Και σαν τύχει και θυμώσει, 

μες στο χιόνι θα μας χώσει».

«Μάρτης είναι χάδια κάνει, 

πότε κλαίει και πότε γελάει».

«Τον Μάρτη χιόνι βούτυρο,

μα σαν παγώσει μάρμαρο».

«Τσοπάνη μου την κάπα σου,

το Μάρτη φύλαγε την».

«Ο Αύγουστος για τα πανιά 

κι ο Μάρτης για τα ξύλα.»

«Tο Mάρτη ξύλα φύλαγε,

μην κάψεις τα παλούκια».

Μάρτης: Παροιμίες για τις ξαφνικές μεταβολές του καιρού

«Ο Μάρτης το πρωί το ψόφησε,

και το βράδυ το βρόμισε».

«Ο Μάρτης ο πεντάγνωμος,

πέντε φορές εχιόνισε,

και πάλι το μετάνιωσε,

πως δεν εξαναχιόνισε».

«O Μάρτης ο κλαψόγελος».

«O Mάρτης το πρωί χιόνισε,

κι ο γάιδαρος ψόφησε (από το κρύο).

Το μεσημέρι βρώμισε (από τη ζέστη),

και το βράδυ τον πήρε το ποτάμι (από τη βροχή)».

«Του Mάρτη του αρέσει,

να είναι πάντα στο διπλό,

μια στις δέκα να έχει ήλιο,

και τις άλλες ξυλιασμό».

Μάρτης: Παροιμίες που εκφράζουν την επιθυμία των γεωργών για βροχή το Μάρτιο

«Μάρτης έβρεχε,

θεριστής χαιρότανε».

«Μάρτης βρέχει;

Ποτέ μην πάψει».

«Κάλλιο Μάρτης στις γωνιές,

παρά Μάρτης στις αυλές».

«Κάλλιο Μάρτης καρβουνιάρης,

παρά Μάρτης λιοπυριάρης».

«Μάρτης βροχερός,

θεριστής κουραστικός».

«Μάρτης κλαψής,

θεριστής χαρούμενος».

«Μάρτης πουκαμισάς,

δεν σου δίνει να μασάς».

«Mάρτης άβροχος,

μούστος άμετρος».

«Σαν ρίξει ο Μάρτης μια βροχή
κι Απρίλης άλλη μία,

να δεις κουλούρες στρογγυλές
και πίττες σαν αλώνι».

«Σαν ρίξει ο Μάρτης δυο νερά
κι Απρίλης άλλο ένα
χαράς σ' εκείνο το ζευγά 

που ‘χει πολλά σπαρμένα».


Αν ρίξει ο Μάρτης δυο νερά

 κι ο Απρίλης άλλα πέντε,
θα δεις το κοντοκρίθαρο να στρίβει το μουστάκι,
να δεις και τις αρχόντισσες να ψιλοκαθαρίζουν,
θα δεις και τη φτωχολογιά να ψιλοκοσκινίζει.